تبلیغات
انجمن علوم و فنون پارس - کشاورزی پایدار در گرو بیوتکنولوژی
کشاورزی پایدار در گرو بیوتکنولوژی | زراعت و اصلاح نباتات ,
کشاورزی پایدار در گرو بیوتکنولوژی



علم بیوتكنولوژى یكى از علومى است كه در سال هاى اخیر رشد بسیار چشمگیرى داشته و با گسترش مرزهاى دانش، باعث تحولى عظیم در عرصه هاى مختلف از جمله بخش هاى كشاورزى، پزشكى، داروسازى، صنعت و محیط زیست شده است. بیوتكنولوژى عبارت است از علم و فن استفاده از موجودات زنده با اهداف صلح دوستانه و بشردوستانه به منظور رفاه حال بشر و حفظ محیط زیست. بیوتكنولوژى كشاورزى، علمى است كه از طریق تكنیك هاى DNA نوتركیب و تولیدات بیولوژیكى خاص، موجبات تولید هدفمند گیاهان و احشام را با صفات مورد نظر و مطلوب بشر فراهم مى سازد.

این علم در سال هاى اخیر باعث افزایش قابل توجهى در تولید محصولات كشاورزى شده است و سودآورى قابل ملاحظه اى را براى شركت ها و موسسات فعال در این زمینه فراهم كرده، به طورى كه ارزش تولیدات جهانى گیاهان تراریخت از ۷۵ میلیون دلار در سال ۱۹۹۵ به ۲ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۰ رسیده است.

همچنین سطح زیر كشت این گونه گیاهان (گیاهان تولیدشده از طریق بیوتكنولوژى) از ۷/۱ میلیون هكتار در سال ۱۹۹۶ به ۵/۵۲ میلیون هكتار در سال ۲۰۰۱ رسیده است. همراه با توسعه این علم نوین، مقوله اى به نام كشاورزى پایدار نیز مطرح مى شود. كشاورزى پایدار سیستمى است كه در آن با اعمال مدیریت صحیح در استفاده از منابع طبیعى، مى توان نیازهاى غذایى بشر را تأمین و كیفیت محیط زیست را حفظ كرد و از تخریب ذخایر طبیعى جلوگیرى به عمل آورد. در توسعه پایدار كشاورزى، كاهش فشار وارده به اراضى زیركشت، عدم مصرف مواد شیمیایى (كود و سم)، حفظ ذخایر طبیعى و سلامت نسل حاضر و آینده، جزء مباحث اصلى است. طى گام هایى كه به سمت ایجاد كشاورزى پایدار برداشته مى شود، قبل از هر چیز باید به تعادل بین تولیدمحصول و تغییرات محیطى توجه شود و سیستم زراعى را نه به منزله مجموعه یا تشكیلات مجزا و مستقل، بلكه به عنوان بخشى از كل سیستم محیط زیست بایستى تلقى كرد. اگر به جاى استفاده از كودها و سموم شیمیایى، علف كش ها، هورمون ها و... از تناوب هاى زراعى، بقایاى گیاهى، كود سبز، كودهاى آلى، مبارزه بیولوژیك با حشرات و ارقام مقاوم به تنش هاى زنده و غیرزنده، استفاده گردد، آنگاه مى توان گفت كه سیستم كشاورزى پایدار، مولد، تجدیدشونده، سودآور و خودكفاست و لطمه اى به محیط زیست وارد نخواهد ساخت.

طبق یك تعریف مشابه دیگر، كشاورزى پایدار، یك سیستم پیشرفته تولید گیاه و احشام است كه داراى حداقل ۵ خصوصیت باشد: اول اینكه، این سیستم، نیازهاى غذایى را به شكل كاملاً ایمن براى بشر برطرف سازد، دوم اینكه، موجبات افزایش كیفیت محیط و منابع طبیعى را فراهم سازد، سوم اینكه، باعث استفاده موثرتر از منابع تجدیدنشدنى و حفظ و كنترل بهینه چرخه هاى بیولوژیكى گردد، چهارم اینكه، حمایت اقتصادى از كشاورزان را افزایش دهد و پنجم اینكه موجب افزایش كیفیت زندگى براى كشاورزان و كلیه افراد جامعه شود. اگر ادعا كنیم سیستم هاى غذایى ما در بخش كشاورزى، غالباً در درازمدت پایدار نیستند، سخن گزافى نگفته ایم. تقاضا براى محصولات غذایى در بخش كشاورزى در قرن گذشته به دلیل رشد جهت، بیش از ۴۰۰درصد افزایش یافته است.
حال بایستى بررسى كرد كه نقش بیوتكنولوژى در توسعه پایدار كشاورزى چیست؟ با توجه به روند روزافزون جمعیت دنیا و افزایش تقاضا براى غذا، دو راه جهت افزایش عملكرد در بخش كشاورزى توصیه مى شود. راه اول، توسعه اراضى قابل كشت و راه دوم افزایش عملكرد در واحد سطح است. در مورد راه حل اول لازم به ذكر است كه زمین از منابع محدود در بخش كشاورزى است و توسعه این منبع تا حد مختصرى امكان پذیر است. دانشمندان عقیده دارند كه در قرن آینده وسعت اراضى كشاورزى حدود ۵درصد افزایش مى یابد. از طرفى آماردانان تخمین زده اند كه جمعیت دنیا تا سال ۲۰۶۰ بین ۱۰ تا ۱۶ میلیارد نفر به یك تعادل نسبى خواهد رسید، با توجه به این افزایش جمعیت، رشد پنج درصدى اراضى قابل كشت، جوابگوى نیاز غذایى این جمعیت نخواهد بود. پس راه حل دوم یعنى افزایش تولید در واحد سطح، معقول تر به نظر مى رسد. تاكنون نیز اغلب پیشرفت ها در این زمینه به دلیل افزایش عملكرد در واحد سطح بوده و تاكنون پاسخگوى افزایش جمعیت بوده است، به طورى كه جمعیت جهان نسبت به سال ۱۹۶۰ تقریباً دو برابر شده، در حالى كه در وسعت اراضى كشاورزى تغییر چندانى حاصل نشده است.



یكى از مهمترین راه حل هاى افزایش عملكرد در واحد سطح، به كارگیرى علم بیوتكنولوژى است. این عمل با تكنیك هاى خاص خود، كشاورزى مدرن را بیشتر و بیشتر به سمت پایدارى منابع طبیعى سوق مى دهد. به خاطر روشن تر شدن نقش باارزش بیوتكنولوژى در كشاورزى پایدار یكسرى نكات ذكر مى شود: اولى اینكه، بیوتكنولوژى دامنه وسیعى از محصولات اصلاح شده و یا جدید را تولید مى كند، دوم اینكه با تولید واریته هاى جدید گیاهان زراعى با صفاتى از قبیل مقاومت، تحمل و كیفیت بالا، راه حل جدیدى را براى پایدارى منابع طبیعى و تولید غذا ارائه مى دهد، سوم اینكه بیشتر گیاهان زراعى نوین كه از طریق بیوتكنولوژى تولید شده اند در مقایسه با گیاهان سنتى، در یك قطعه زمین مشخص با نیازهاى طبیعى مشابه، محصول بیشترى تولید مى كنند، چهارم اینكه، تعدادى از این گیاهان جدید، براى مثال آنهایى كه مقاوم به بیمارى یا آفت شده اند، باعث كاهش استفاده از منابع غیرقابل تجدید مى شوند و همچنین با كاهش استفاده از سموم شیمیایى، یك ابزار با ارزش جهت تولید محصولات كشاورزى پایدار هستند. علاوه بر موارد ذكر شده، تكنیك هاى مراقبت و نگهدارى گیاهان به وسیله عوامل بیوكنترلى جدید كه از بیوتكنولوژى نشأت گرفته اند، موجب عملیات كشاورزى بسیار دقیق با حداقل تلفات و افزایش عملكرد مى شود. بیوتكنولوژى كشاورزى در پایدارى رشد اقتصادى و رقابت اقتصادى خصوصاً در كشورهاى توسعه یافته نقش بسیار مهمى بازى مى كند. از طرف دیگر تعداد بسیار زیادى از افراد در این بخش با مشاغل بسیار باارزش فعالیت دارند، با این تفاسیر، نمى توان تأثیر علم بیوتكنولوژى را در پایدارى اقتصادى نیز نادیده گرفت.
تأثیر عمده بیوتكنولوژى بر كشاورزى پایدار، از طریق پیشرفت هاى ژنتیكى است. سودآورى مطلوب و افزایش تولید در این زمینه، در طول ۱۰۰ سال گذشته عمدتاً به دو دلیل اصلى بوده است: یكى پیشرفت هاى ژنتیكى و دیگرى افزایش در استفاده از منابع. همانطور كه ذكر شد، بسیارى از منابع در بخش كشاورزى محدود هستند، بنابراین در درازمدت استفاده عاقلانه از منابع بسیار بااهمیت است. آینده كشاورزى پایدار احتمالاً از طریق پیشرفت در علم ژنتیك امكان پذیر خواهد بود. براى مثال استفاده از هیبریدهاى پیشرفته در گیاه ذرت در دهه اخیر، سودآورى بسیار بالایى را براى آمریكاى شمالى به ارمغان آورده و آن را به قطب اصلى ذرت دنیا تبدیل كرده است.
همچنین یافته هاى نسبتاً مشابهى از طریق پیشرفت هاى ژنتیكى در مورد گندم، جو، چاودار، سویا و... به دست آمده است. اگر علم بیوتكنولوژى از طریق پیشرفت هاى ژنتیكى بتواند نیاز غذایى جمعیت دنیا را مرتفع سازد و از طرفى به حفظ منابع طبیعى كمك كند و بدین وسیله هر دو منابع حیاتى (هوا، آب و عناصر غذایى) و همچنین زیبایى محیط زیست (فضاى سبز، پارك ها، تنوع و...) حفظ گردد، آن گاه بیوتكنولوژى در راستاى پایدار كردن كشاورزى حركت خواهد كرد، در غیر این صورت این علم به عاملى بسیار خطرناك در تخریب منابع طبیعى و اكوسیستم ها تبدیل خواهد شد. در صورت عدم استفاده صحیح از این علم، به جاى پایدار كردن كشاورزى و حفظ منابع، اثرات بسیار مضرى بر پیكره محیط زیست وارد خواهد ساخت. براى مثال، با گسترش تولید گیاهان زراعى و احشام با ظرفیت مقاومت به تنش هاى محیطى در مناطقى كه براى گیاهان زراعى و دام هاى معمولى نامناسب است، با استفاده از علم بیوتكنولوژى، آسان مى شود. اگر این امر اتفاق افتد، تنوع زیستى گونه هاى گیاهى و حیوانى در اكوسیستم هاى طبیعى كاهش مى یابد. همچنین ممكن است گونه هاى تغییریافته ژنتیكى به گونه هایى خطرناك براى محیط زیست تبدیل شوند. گسترش برخى علف هاى هرز، خطر ایجاد نوتركیبى در ویروس ها و پاتوژن ها، ایجاد آلرژى براى برخى افراد، انتقال ژن ها از گونه هاى زراعى تراریخت به گونه هاى وحشى و ایجاد مسمومیت غذایى از دیگر خطرات علم بیوتكنولوژى است، كه در صورت عدم استفاده صحیح، وقوع آنها اجتناب ناپذیر خواهد بود.

اگر بیوتكنولوژى (و اصلاح نباتات و ژنتیك) در كمك به استفاده موثر و بهتر از منابع، نقص داشته باشند، آنگاه احتمالاً كشاورزى پایدار نخواهد بود و اندازه جمعیت دنیا به دلیل استفاده بى رویه و نادرست از منابع كاهش خواهد یافت، همچنین با تخریب زیبایى هاى طبیعى، كیفیت زندگى براى كل جمعیت دنیا كاهش مى یابد.مراقبت هاى محیطى براى پایدار كردن كشاورزى ضرورى است و اگر مدیریت صحیحى اعمال گردد، بیوتكنولوژى در افزایش یا نگهدارى منابع محیطى سهیم خواهد بود و در غیر این صورت باعث تخریب محیط خواهد شد و گام هاى بعدى باید در جهت كاهش ریسك این قضیه برداشته شود. چیزى كه اغلب در زمینه كاربرد این علم نادیده گرفته مى شود، مبحث انتقال تكنولوژى است كه بسیار حائز اهمیت است، به طورى كه با آموزش صحیح، تك تك افراد این علم را در مناسب ترین راه و بهترین شكل براى رفع نیاز خود به كار گیرند و در این صورت مى توان انتظار داشت كه بیوتكنولوژى در مسیركشاورزى پایدار و همگام با آن باشد و بدین ترتیب ابزار و متد جدیدى را فراهم خواهد كرد تا به هر گونه افزایش تقاضا براى غذا پاسخ دهد، ضمن اینكه توجه خاصى به پایدارى محیط دارد.


نوشته شده توسط کشاورزی 1 در شنبه 7 خرداد 1390 و ساعت 06:07 ق.ظ
نوشته های پیشین
+ شیر آب جادویی+ هنر اندازه گیری و مدل سازی در آزمایش مودال و مشکلات آن-1+ فرهنگ مصرف در ایران+ ذخایر اورانیوم ایران ( Iran uranium )+ پهپاد ( UAV ) ؟ ؟+ نگاهی به "سبك زندگی" ترویجی سینما و تلویزون و رابطه آن با "جمعیت"+ پهباد (UAV)+ ساخت ربات مسیریاب+ شبیه سازی بویلر زغال سنگ سوز به کمک نرم افزار EES (قسمت 4)+ شعار سال 91+ سال نو مبارک+ کمپین خودجوش دانشجویان ایرانی برای همکاری داوطلبانه با سازمان انرژی اتمی+ بررسی رفتار غیر خطی سازه در تست مودال+ عید غدیر مبارک+ ارائه یك طرح نوین مهندسی جهت مدیریت ناوگان اتوبوسرانی درون شهری+ مبارزه بیولوژیک، راهی بسوی توسعه پایدار کشاورزی+ سوخت بیودیزل چیست ؟+ عید فطر مبارک+ کاربرد نانوتکنولوژی در کشاورزی+ دیدار رهبر معظم انقلاب اسلامی امام خامنه ای، با اساتید دانشگاه ها+ علائم کمبود و بیشبود (مسمومیت) عناصر غذایی پرمصرف اصلی در گلخانه ها+ شبیه سازی بویلر زغال سنگ سوز به کمک نرم افزار EES (قسمت 3)+ بن سای ( درختان مینیاتوری )+ پیوند زنی و انواع آن Grafting | قسمت سوم+ پیوند زنی و انواع آن Grafting | قسمت دوم+ پیوند زنی و انواع آن Grafting | قسمت اول+ بستر كشت گیاهان گلخانه ای + List of Papers from IOMAC2009+ تکنیک‌های تهیه و تولید کشت آگار + مزایای كشت گلخانه‌ای

صفحات: