تبلیغات
انجمن علوم و فنون پارس - كشاورزی با بذرهای اتمی
كشاورزی با بذرهای اتمی | زراعت و اصلاح نباتات ,
كشاورزی با بذرهای اتمی



انرژی هسته ای خدمات برجسته ای در زمینه های مختلف دارد كه مهمترین خدمت آن را می توان در بخش كشاورزی در نظر گرفت؛ افزایش جمعیت و نیاز روز افزون به غذا، آب و حتی صادرات محصولات غذایی محتاج علمی است كه بتواند به این نیازها پاسخ دهد. امروزه استفاده صلح آمیز از انرژی هسته ای در بسیاری از كشورهای پیشرفته و در حال توسعه متداول است و ایران نیز مانند خیلی از كشورهای در حال توسعه، تحقیقات هسته ای خود را دنبال می كند.اما آمریكا با ریختن بمب اتم بر سر مردم هیروشیما و ناكازاكی ژاپن در جنگ جهانی دوم و تهدیدهای دوران جنگ سرد و افزایش زرادخانه ها و كلاهكهای اتمی در كشورهای پیشرفته پندار اغلب مردم دنیا را نسبت به انرژی هسته ای تحت تأثیر قرار داده و بسیاری بر این باورند كه انرژی هسته ای یعنی "بمب"!
به دنبال محدود بودن منابع فسیلی و انرژی های طبیعی، ایران نیز از چند سال پیش به تحقیق و پژوهش و استفاده از انرژی پاك هسته ای در بخشهای صلح آمیز پرداخته است كه به بخشی از آنها اشاره می شود. تولید برق هسته ای مهمترین هدف اعلام شده از سوی ایران است. با رشد توسعه اجتماعی و اقتصادی و ارتقای سطح زندگی و بهبود شاخصهای اقتصادی و همچنین تقاضای صعودی برق در بخشهای خانگی و صنعتی، استفاده از انرژی هسته ای مقرون به صرفه است و در بخش پزشكی، بهداشتی و صنایع از دیگر كاربردهای صلح آمیز انرژی هسته ای است.اما آنچه بیشتر در این مطلب مورد توجه است، كاربردهای متفاوت انرژی هسته ای بخصوص در بخش كشاورزی است، موضوعی كه ممكن است بسیاری از مردم با آن آشنا نباشند.

كاربردهای انرژی هسته ای در كشاورزی

حسین آفریده دكترای انرژی هسته ای دانشگاه صنعتی امیركبیر به برخی از تحقیقات انجام شده در مركز تحقیقات كشاورزی و پزشكی هسته ای اشاره می كند و می گوید: دانش هسته ای امروزه در تمام شاخه های علوم و فنون بویژه در پزشكی، كشاورزی، صنعت و تولید برق كاربردهای زیادی دارد.وی می افزاید: در كشور ما نیز دانشمندان و كارشناسان جوان با درك ضرورت پیشرفت در علوم، تحقیقات در بخش كشاورزی هسته ای را با جدیت دنبال می كنند، بخصوص در مورد محصولات گندم، جو، خرما، پنبه و سویا تحقیقات مفیدی انجام شده است.عضو كمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی تأكید می كند كه برای اصلاح بذر و نگهداری بهتر مواد غذایی باید مراكز پرتودهی انرژی هسته ای در كشور افزایش یابد.وی می گوید: با استفاده از تكنیكهای هسته ای می توان عمر محصولات كشاورزی را بالا برد، در حالی كه در مقابل آفات هم مقاوم باشند. در این زمینه گلهایی كوچك و زیبا، گلهای زینتی با طول عمر بیشتر تولید شده است.

ادامه مقاله  كشاورزی با بذرهای اتمی در ادامه مطلب

اصلاح ژنتیك

اصلاح نباتات از جمله موضوعاتی است كه همواره مورد توجه كارشناسان علوم كشاورزی بوده است. محدودیت منابع آب و خاك و نیاز به مواد غذایی بیشتر، ضرورت افزایش تولید و عملكرد را مضاعف كرده است.دكتر علی ایزدی، استاد دانشگاه در این زمینه می گوید: تنوع گیاهان ابزار اولیه مورد نیاز اصلاح نباتات است و برای اینكه بخواهیم از نظر عملكرد، مطلوبیت و خصوصیات كیفی انتخاب كنیم، از بین این تنوع، بهترینها را انتخاب و به عنوان بذر یا گیاه منتخب برای كشت مورد استفاده قرار می دهیم، اما گاهی این تنوع برای یك صنعت مورد نظر در گیاهان وجود ندارد كه آن وقت تنها راه ممكن برای دستیابی به تنوع جدید و بالا بردن ذخیره ژنتیكی استفاده از انرژی هسته ای است.عضو سابق هیأت علمی مؤسسه بیوتكنولوژی كشاورزی ایران می افزاید: طی كردن مسیرهای اصلاح نباتات با هدف داشتن گیاه با عملكرد بالا، گیاهان مقاوم به بیماری و آفت و مقاوم به تنشهای محیطی مثل خشكی، شوری و سردی از طریق پرتودهی و اعمال تیمارها به وسیله فرایندهای انرژی هسته ای انجام می شود.وی به عملكرد برخی ارقام زراعی اشاره می كند و می گوید: تحقیقات نشان داده كه با بهره گیری از انرژی اتمی ارقام پاكوتاهی در دنیا تولید شده؛ مثل "سورگم" یا جو كه امكان استفاده از كود در آنها بالا رفته، لذا محصول اقتصادی "بذر" افزایش یافته است.
عضو سابق هیأت علمی مؤسسه بیوتكنولوژی كشاورزی خاطرنشان می كند: مواد رادیو اكتیو و انرژی هسته ای در تحقیقات مهندسی ژنتیك و بیوتكنولوژی نیز مورد استفاده قرار می گیرد. در مهندسی ژنتیك در تهیه "نشان دارها" برای ردیابی ژنها، جدا سازی ژنها و بررسی تنوع ژنتیكی ارقام از مواد رادیواكتیو استفاده می كنیم كه در تحقیقات بخش كشاورزی بسیار مهم و حیاتی می باشد، به طوری كه می توانیم با اتم های رادیواكتیو؛ فسفر، پروتئین، گوگرد و اسیدهای آمینه را ردیابی و استخراج و از طریق آن صفات مثبت را تقویت و صفات منفی گیاه مثل بیماری را از بین ببریم.دكتر ایزدی می گوید: پیشرفت در كشاورزی نیازمند بالا بردن سرعت تحقیقات بویژه در بحث انرژی هسته ای است كه امیدواریم وابستگی به "نشان دارها" و "كیت"های مورد نیاز به خارج كم و برطرف شود البته این امر نیازمند به ادامه تحقیقات تا دستیابی به فناوری كامل در این علم است.

راه تبدیل كشور وارد كننده به صادر كننده

یكی از روشهای مهم اصلاح نباتات، موتاسیون یا جهش تغییرات ژنتیكی است طبق آخرین گزارشها بیش از 1800 گیاهی كه طی فرایند موتاسیون جهش یافته می باشد و این تكنیك جایگاه ویژه ای در كشورها دارد."برنج" مهمترین محصول كشاورزی چینی هاست؛ هم از نظر اقتصادی، تأمین غذا و هزینه پایین تولید و هم از نظر پاسخ به نیاز جمعیت میلیاردی.دكتر اردكانی می گوید: چین از طریق همین تكنیك موتاسیون بیش از یك میلیون هكتار از زمینهای كشاورزی خود را زیر كشت برنج با عنوان "زفو 87" با تولید عملكرد بسیار بالا برده است.دكتر آفریده در این زمینه، كشور پاكستان را در همسایگی كشورمان صاحب تجربه خوبی در تولید پنبه می داند و می گوید: پاكستان با تولید پنبه ای به نام "نیاب" از طریق همین تكنیك موتاسیون در حالی كه روزی وارد كننده پنبه بود، امروز به صادر كننده پنبه تبدیل شده است.عضو كمیسیون انرژی مجلس می افزاید: در كشورهای مختلف عضو آژانس بین المللی انرژی اتمی از جمله كشورهای شرق آسیا، فیلیپین، هند و پاكستان، كشورهای آمریكای لاتین و كشورهای اروپایی این فناوری مورد توجه جدی است، به طوری كه می توان گفت كه امروزه فناوری هسته ای غوغا می كند.

تقویت صفات زودرس و دیررس

دكتراردكانی با اشاره به اینكه هر صفتی در گیاهان در كنترل یك ژن هست، می گوید: هر كدام از صفتهای ارتفاع، رنگ، تعداد گل، زودرسی، دیررسی در كنترل یك ژن است كه می توان در بخش كشاورزی هسته ای هر كدام از این صفات را پرورش داد.در این مركز، تحقیق بر روی زودرسی گندم و برنج و دیررسی نارنگی انجام شده كه هر كدام فواید خاص خودش را دارد. مثلاً دیررسی مركبات باعث تداوم بازار و تثبیت قیمت و وجود این میوه در زمان بیشتری از سال می شود كه از نظر اقتصادی هم برای باغدار و هم مصرف كننده مقرون به صرفه است.وی می گوید: همچنین تحقیقاتی نیز بر روی پیازهای زعفران به منظور بالا بردن كیفیت و افزایش گل در حال انجام است.دكتر آفریده، دكترای انرژی هسته ای دانشگاه امیركبیر می گوید: با تكنیك هسته ای می توان بذر را پرمحصول كرد كه این امر در كشور خودمان اتفاق افتاده و با استفاده از همین تكنیك به جای برداشت 30 تن گوجه فرنگی از یك هكتار، 50 تن تولید كردیم در حالی كه مصرف آب و مصرف كود هم به مقدار قابل ملاحظه ای كاهش پیدا كرد.

تولید بذرهای مقاوم به شوری و سرما

دكتر آفریده یكی از مهمترین مزیتهای استفاده از انرژی هسته ای در كشاورزی را تولید بذرهای مقاوم در برابر شوری، تولید بذرهای مقاوم در برابر سرما و تولید بذرهایی مناسب برای مناطق خشك عنوان می كند. وی با اشاره به محدودیت منابع آب در كشور می گوید: با پرتودهی بذرها می توان آنها را در برابر آب و خاك شور و مناطق سرد مناسب كشت كرد. از این طریق در برخی مناطق كویری هم می توان گیاهان مقاومی را كاشت و بارور كرد.دكتر اردكانی نیز می گوید: زیر نظر آژانس بین المللی انرژی اتمی و با همكاری چند كشور پروژه افزایش سطح زیر كشت در زمینهای شور و مناطق خشك در مناطقی از استانهای خوزستان، گلستان و یزد در حال انجام است.رئیس بخش كشاورزی هسته ای سازمان انرژی اتمی در مورد مراحل انجام كار به طور مختصر اشاره می كند و می گوید: با استفاده از تكنیك موتاسیون كه جهش ژنتیكی است، تنوع زیادی در جمعیت گیاهی ایجاد شده و از بین آنها صفت مورد نظر مثلاً مقاومت به شوری یا مقاومت به سرما را بر اثر پرتو تابی پیدا می كنیم، آنها را پرورش می دهیم و بهبود می بخشیم تا آن صفت در آن گیاه تثبیت شود.
وی می افزاید: این تحقیق روی گندم و دانه روغنی كلزا كار شده و در نظر داریم روی برنج هم این تحقیق صورت گیرد.
به گفته وی گیاهان دیگری مثل آتریپلكس و اكالیپتوس شناسایی شده اند كه پس از مقاوم سازی نسبت به شوری و خشكی در مناطق مورد نظر كاشته شوند كه در این صورت تأمین علوفه دامها، سرسبزی منطقه، جلوگیری از حركت شنهای روان و جلوگیری از فرسایش خاك از مزایا و دستاوردهای بسیار مهم این پروژه است.
به گفته دكتر اردكانی طرح استفاده از آب و خاك شور از اهمیت ویژه ای در كشاورزی پایدار برخوردار است و به عنوان پروژه برتر سازمان انرژی اتمی انتخاب شده است و چند كشور منطقه هم با استفاده از تكنیكهای هسته ای در این زمینه فعالیت می كنند.
وی می گوید: بخش كشاورزی هسته ای این مركز بیش از 20 طرح تحقیقاتی متنوع در دست اقدام دارد كه برگرفته از الگویی است كه در آژانس بین المللی انرژی اتمی تعریف شده است.

نارنگی های بدون هسته

بخش كشاورزی هسته ای در چهار گروه با عناوین "ژنتیك و اصلاح نباتات"، "مدیریت آب و خاك و تغذیه گیاهی"، "پرتودهی مواد غذایی و كنترل آفات" و "بهداشت دام و فرآورده های دامی" است.
رئیس این بخش می گوید: این مركز با مراكز علمی و تحقیقاتی كشور و دنیا همكاری و همفكری دارد. مراكز تحقیقاتی جهاد كشاورزی بیشترین تعامل را با مركز هسته ای دارد و پروژه های مشتركی را به اجرا می گذارد؛ از جمله با همكاری مركز تحقیقات مركبات كشور در تنكابن پرتقال و نارنگی كم هسته تولید شد كه محصولی بازارپسند است.

دیگر اشك پیازكاران در نمی آید

دكتر اردكانی خاطرنشان می كند: جوانه زدن محصولات كشاورزی هر سال خسارات زیادی به كشاورزان وارد می كند. پوسیدگی و از بین رفتن محصولات از جمله پیاز، سیر و سیب زمینی نیز در انبارها را هر سال شاهدیم، اما با پرتو تابی فعالیت جوانه ها متوقف و مدت نگهداری در انبار بالا می رود كه هم جلو خسارتها را می گیرد و هم برای صادرات مناسب است.
وی می افزاید: در این زمینه با مركز تحقیقات جهاد كشاورزی همدان روی محصولات سیب زمینی، پیاز و سیر كار تحقیقاتی مشتركی را انجام می دهیم.

"ان قلت" های ترا ریخته در مورد محصولات اتمی وجود ندارد

ماجرای تولید برنج تراریخته (جهش یافته) را كه سال گذشته در رسانه های جمعی مطرح شد، چنان جنجال برانگیز شد كه كارشناسان سازمان حفاظت از محیط زیست مخالف و محققان جهاد كشاورزی موافق اجرای طرح بودند.این موضوع و همچنین اطمینان از محصولات "موتاند" یا جهش یافته از طریق تكنیك موتاسیون را از رئیس بخش كشاورزی هسته ای ایران جویا می شویم كه وی می گوید: در محصولات تراریخته، "ترانژنیك" ژن موجودی به موجود دیگری انتقال می یابد كه ماهیتاً متعلق به خود او نیست و بیم آن می رود كه آن ژن اضافه شده در گیاه كه در ساختار طبیعی آن نبوده، برای متابولیسم بدن ما سازگار نباشد و عوارض منفی در پی داشته باشد. به طوری كه در برنج تراریخته وقتی كرم ساقه خوار برنج از آن ماده تراوش شده كه در اندامهای برنج است، استفاده كند، از بین می رود، كه البته موافقان طرح معتقدند آن مواد فقط در اندام رویشی گیاه مثل ساقه و برگ می ماند و به اندام زایشی یا دانه منتقل نمی شود، اما این دغدغه در مخالفان وجود دارد كه از طریق دانه منتقل شود.
دكتر اردكانی می افزاید: در موتاسیون از بیرون چیزی به گیاهان اضافه نمی شود و با پرتو تابی فقط ساختار ژنتیكی دستخوش یكسری تغییرات می شود. مثلاً كروموزم، ژن یا سیتوپلاسم یك گیاه با انرژی زیادی كه از طریق پرتو تابی به آنها وارد می شود، دگرگونی هایی به صورت ظاهری در "فنوتیپ" گیاه ایجاد می شود.

بذرهای بومی، رمق می گیرند

عملكرد پایین تولید محصولات كشاورزی مهمترین معضل كشاورزی كشور ماست. مصرف بالای آب در عین محدودیت منابع آب و محدودیت خاك حاصلخیز با كمترین میانگین تولید، در عمل ثروتهای ملی را هدر می دهد.
تولید بذرهای اصلاح شده با عملكرد بالا این مشكل را حل كرده و بسیاری از كشورهای دارای فناوری هسته ای، صادرات محصولات كشاورزی را در حد بالایی از آن خود دارند.
دكتر آفریده می گوید: اصلاح بذر از طریق پرتودهی، بازده عملكرد را به حد بسیاری بالا برده كه مهمترین خصوصیت در این بخش اصلاح بذرهای بومی هر منطقه با استفاده از انرژی هسته ای است.

كشتار میكروبها با اتم

وی با بیان اینكه با پرتودهی اندك می توان قارچها را در محصولاتی نظیر ادویه جات و زعفران و دیگر محصولات كشاورزی از بین برد، تصریح كرد: امروزه در دنیا به بهداشت محصولات غذایی اهمیت فوق العاده زیادی می دهند كه دستیابی به فناوری پرتودهی هسته ای و استفاده از آن در آفت زدایی و بالا بردن زمان نگهداری محصول بدون اینكه آسیبی به محصول برسد در بهبود اقتصاد كشور نقش مهمی دارد.
در این زمینه دكتر محمد رضا اردكانی، رئیس بخش كشاورزی و پزشكی هسته ای ایران نیز با اشاره به دیپورت بعضی از محصولات كشاورزی صادراتی به كشور می گوید: در سالهای گذشته از برخی مواد شیمیایی و سموم تدخینی یا گازی برای ضدعفونی كردن محصولات كشاورزی و موادغذایی صادراتی استفاده می شد كه هم عوارض بر محصول و مصرف كننده داشت و هم برای محیط زیست مناسب نبود.
وی می افزاید: اكنون ما می توانیم از تكنیك پرتو تابی با یك "دز" مشخص و مناسب تخم "لارو " یا حشره ای در توده بذر یا موادغذایی را از بین ببریم و محصول عاری از هر گونه آلودگی را به روش غیر شیمیایی روانه بازار كنیم این روش اكنون جایگاه خودش را در صنایع غذایی دنیا باز كرده است.
"آفریده" چند مثال در مورد بالا بردن زمان نگهداری محصولات كشاورزی می زند و می گوید: "قارچ" را نمی توان چند روز نگهداری كرد، اما با پرتودهی 3 هفته ماندگار می شود، خرما هم شكرك می زند و هم ترش می شود اما با پرتو دهی می توان این دو مشكل خرما و عوامل میكروبی را برطرف كرد.
این در حالی است كه هر سال حدود 700 هزار تن خرمای كشور به دلیل فراهم نبودن شرایط نگهداری آسیب جدی می بیند.
دكتر اردكانی با اشاره به خسارتهای زیادی كه هر ساله آفت كرم گلوگاه انار به باغداران وارد می كند، می گوید: كرم گلوگاه انار از طریق تاج وارد انار شده، تخم گذاری می كند و "لارو" آن در داخل انار به وسیله سمپاشی از بین نمی رود. در بخش كنترل آفات مركز تحقیقات كشاورزی وابسته به سازمان انرژی اتمی، از طریق تكنیك عقیم سازی حشرات كه در آژانس انرژی اتمی "SIT" شناخته می شود، حشره پرورش و تكثیر می شود و تخم گذاری می كند و بعد با پرتو تابی به تخم یا شفیره حشره بدون آنكه در رفتار فیزیولوژی آنها تغییری حاصل شود، آنها عقیم و سپس در طبیعت رها می شوند و با حشرات دیگر جفت گیری می كنند، اما نسلی نخواهند داشت، بدین ترتیب بعد از چند سال این آفت كنترل خواهد شد.
این نوع مبارزه با آفت از نظر كشاورزی پایدار و حفظ محیط زیست بسیار مورد توجه می باشد.

دامپروری

همچنان كه استفاده از فناوری هسته ای بهترین راه افزایش تولیدات كشاورزی است، این تكنیكها به كمك دامپزشكی هم آمده و در تشخیص و درمان بیماریهای دامی، تولیدمثل، تغذیه، اصلاح نژاد، بهداشت و ایمن سازی محصولات و خوراك دام مفید واقع شده است.
رئیس بخش كشاورزی هسته ای مركز تحقیقات كشاورزی وابسته به سازمان انرژی اتمی در این باره می گوید: این مركز در رابطه با بهداشت دام و تهیه رادیو واكسنها دستاوردهای خوبی داشته است.
دكتر اردكانی توضیح می دهد كه در تهیه واكسنها از عامل بیماری زای كشته شده یا ضعیف شده استفاده و تزریق می شود كه موجود زنده با ترشح پادتن نسبت به آن مقاوم می گردد. منتها برای ضعیف كردن آن عامل، مواد شیمیایی مورد استفاده قرار می گیرد كه برابر برخی گزارشها می تواند عوارض جانبی برای دام یا انسان داشته باشد.
اما در فناوری انرژی هسته ای به جای مواد شیمیایی از پرتو دهی برای ضعیف كردن عامل بیماری زا استفاده می شود كه عوارضی در بر نخواهد داشت.
وی همچنین به عوامل بیماری زایی كه از طریق تغذیه وارد بدن دام و از طریق شیر و گوشت وارد بدن انسان می شود، اشاره می كند و می گوید: علوفه و نانهای خشك مملو از قارچ و كپك كه به مصرف دامها در دامداریهای سنتی می رسد، تولید آفلاتوكسین می كند كه از طریق انتقال به شیر، عوارضی را در دام و انسان به وجود می آورد، در حالی كه علوفه پاك و عاری از هر گونه آلودگی با پرتو تابی جیره غذایی مطمئنی برای دامهاست.
وی همچنین، طرح افزایش باروری طیور و افزایش زادآوری جوجه را یكی دیگر از طرحهای تحقیقاتی انرژی اتمی ذكر می كند و می گوید: برای این منظور اسپرم خروس مورد پرتو تابی قرار می گیرد.

سرعت تحقیقات

برخی تحقیقات معمول كشاورزی زمان بیشتری می برد در حالی كه با بهره گیری از تكنیكهای هسته ای آن زمان به نصف كاهش می یابد.
دكتر آفریده می گوید: برای بررسی یك بذر تا رسیدن به نتیجه مطلوب در تحقیقات معمولی اگر 10 سال زمان نیاز داشته باشد، در تحقیقات هسته ای این زمان به نصف كاهش پیدا می كند.
اردكانی رئیس بخش كشاورزی هسته ای سازمان انرژی اتمی هم می گوید: تكنیك هسته ای یك ابزار و وسیله كمكی در كنار سایر وسایل و روشهای كلاسیكی است و لزوماً و در همه جا سرعت نمی دهد، اما در برخی جاها كمك می كند و سرعت هم می دهد. مثلاً اگر بخواهیم جذب فسفر یا ازت را طبق روشهای معمول و كلاسیك در گیاه ارزیابی كنیم، باید بافت گیاه را بگیریم، آسیاب كنیم، عمل هضم و استخراج صورت بگیرد و سپس با دستگاه های مختلف اندازه گیری كنیم كه در این پروسه استفاده از تكنیك هسته ای سرعت كار را بالا می برد.

پنجره ای رو به پیشرفت

تحقیقات در بخش كشاورزی هسته ای به قول رئیس این بخش در سال 1356 شروع شد، اما جنگ، تحریمهای اقتصادی و تلاش برخی كشورها برای عقب نگه داشتن ایران از قافله علم، هیچ گاه جوانان دانشمند كشور را از دستیابی به مدارج بالای علمی و تحقیق و پژوهش باز نداشت وامیدواریم با یاری خداوند تحقیقات كشاورزی هسته ای، راه های پیشرفت را تا خودكفایی و صادرات محصولات كشاورزی ادامه دهد.
نوشته شده توسط کشاورزی 1 در پنجشنبه 5 اسفند 1389 و ساعت 04:04 ب.ظ
نوشته های پیشین
+ شیر آب جادویی+ هنر اندازه گیری و مدل سازی در آزمایش مودال و مشکلات آن-1+ فرهنگ مصرف در ایران+ ذخایر اورانیوم ایران ( Iran uranium )+ پهپاد ( UAV ) ؟ ؟+ نگاهی به "سبك زندگی" ترویجی سینما و تلویزون و رابطه آن با "جمعیت"+ پهباد (UAV)+ ساخت ربات مسیریاب+ شبیه سازی بویلر زغال سنگ سوز به کمک نرم افزار EES (قسمت 4)+ شعار سال 91+ سال نو مبارک+ کمپین خودجوش دانشجویان ایرانی برای همکاری داوطلبانه با سازمان انرژی اتمی+ بررسی رفتار غیر خطی سازه در تست مودال+ عید غدیر مبارک+ ارائه یك طرح نوین مهندسی جهت مدیریت ناوگان اتوبوسرانی درون شهری+ مبارزه بیولوژیک، راهی بسوی توسعه پایدار کشاورزی+ سوخت بیودیزل چیست ؟+ عید فطر مبارک+ کاربرد نانوتکنولوژی در کشاورزی+ دیدار رهبر معظم انقلاب اسلامی امام خامنه ای، با اساتید دانشگاه ها+ علائم کمبود و بیشبود (مسمومیت) عناصر غذایی پرمصرف اصلی در گلخانه ها+ شبیه سازی بویلر زغال سنگ سوز به کمک نرم افزار EES (قسمت 3)+ بن سای ( درختان مینیاتوری )+ پیوند زنی و انواع آن Grafting | قسمت سوم+ پیوند زنی و انواع آن Grafting | قسمت دوم+ پیوند زنی و انواع آن Grafting | قسمت اول+ بستر كشت گیاهان گلخانه ای + List of Papers from IOMAC2009+ تکنیک‌های تهیه و تولید کشت آگار + مزایای كشت گلخانه‌ای

صفحات: